هوش مصنوعی در دوراهی کنترل دولتی یا غیرمتمرکز شدن

بحث درباره آینده هوش مصنوعی (AI) وارد مرحله جدیدی شده است؛ جایی که دیگر فقط سرعت پیشرفت فناوری مطرح نیست، بلکه این سؤال مهم‌تر شده که چه کسی باید قدرت کنترل و متوقف کردن هوش مصنوعی پیشرفته را در اختیار داشته باشد؟

داریو آمودی، مدیرعامل Anthropic، اخیراً پیشنهاد کرده است که توسعه هوش مصنوعی پیشرفته یا همان Frontier AI با نظارت و هماهنگی بیشتری همراه شود. برنامه پیشنهادی او در سه مرحله شامل ورود ارزیاب‌های مستقل به شرکت‌های هوش مصنوعی، ایجاد قوانین مشترک میان شرکت‌ها و در نهایت همکاری بین دولت‌ها برای کنترل سرعت توسعه این فناوری است.

در این مدل، شرکت‌های هوش مصنوعی همچنان خصوصی باقی می‌مانند، اما فعالیت آنها تحت قوانین مشترک و نظارت نهادهای مستقل قرار می‌گیرد. در شرایطی که یک سیستم هوش مصنوعی به سطح مشخصی از ریسک برسد، دولت‌ها نیز می‌توانند در چارچوب قانون، توسعه یا عرضه آن را موقتاً متوقف کنند.

در مقابل، ایده دیگری به نام ملی‌سازی هوش مصنوعی مطرح شده است. سناتور برنی سندرز در ژوئن ۲۰۲۶ پیشنهادی برای ایجاد یک صندوق ثروت ملی هوش مصنوعی ارائه کرد که بر اساس آن دولت می‌تواند ۵۰ درصد سهام بزرگ‌ترین شرکت‌های AI آمریکا را در اختیار داشته باشد. البته این طرح هنوز به قانون تبدیل نشده است.

اما نویسندگان این تحلیل معتقدند مالکیت دولتی لزوماً به معنی کنترل بهتر هوش مصنوعی نیست. دولت می‌تواند بخشی از سهام شرکت‌ها را در اختیار داشته باشد، اما برای اینکه بتواند در زمان خطر توسعه یک مدل را متوقف کند، همچنان به قوانین مشخص، نظارت مستقل و سازوکار اجرایی نیاز خواهد داشت.

از سوی دیگر، غیرمتمرکز کردن هوش مصنوعی می‌تواند دسترسی محققان و نهادهای مختلف را افزایش دهد و باعث شود قدرت فقط در اختیار چند شرکت بزرگ نباشد. اما انتشار آزاد مدل‌های بسیار قدرتمند یک مشکل جدی دارد: پس از انتشار، کنترل آنها بسیار دشوارتر می‌شود و دولت‌ها ممکن است دیگر نتوانند به‌راحتی توسعه یا استفاده از آنها را متوقف کنند.

به همین دلیل، به نظر می‌رسد راه‌حل مورد بحث در این گزارش، ترکیبی از توسعه خصوصی، قوانین دولتی، نظارت مستقل و امکان توقف موقت سیستم‌های پرریسک باشد.

این بحث در حالی جدی‌تر شده که شرکت‌هایی مانند Anthropic، OpenAI و سایر بازیگران بزرگ فناوری به رقابت برای ساخت مدل‌های قدرتمندتر ادامه می‌دهند. سؤال اصلی دیگر فقط این نیست که «هوش مصنوعی چقدر قدرتمند خواهد شد؟»؛ بلکه این است که «چه کسی قدرت کنترل آن را خواهد داشت؟»

آینده هوش مصنوعی، AI، هوش مصنوعی غیرمتمرکز و قوانین مرتبط با فناوری می‌تواند به یکی از مهم‌ترین موضوعات سیاسی و اقتصادی سال‌های آینده تبدیل شود؛ موضوعی که حتی می‌تواند بر بازار فناوری، سرمایه‌گذاری و شرکت‌های فعال در حوزه کریپتو و بلاکچین نیز تأثیر بگذارد.