بررسی داده‌های شرکت تحلیل بلاکچین Bitquery نشان می‌دهد که هزینه تراکنش‌های اتریوم می‌تواند سودآوری تأمین نقدینگی در صرافی غیرمتمرکز یونی‌سواپ (Uniswap) را به‌شدت کاهش دهد. طبق گزارشی که CryptoSlate در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، تنها ۱۸ درصد از موقعیت‌های تأمین نقدینگی با ارزش کمتر از هزار دلار در هشت استخر بررسی‌شده یونی‌سواپ نسخه سوم، پس از کسر کارمزد تراکنش‌ها عملکرد بهتری از نگهداری ساده توکن‌ها داشتند.

این یافته اهمیت نسخه چهارم یونی‌سواپ را بیشتر می‌کند؛ نسخه‌ای که با استفاده از سازوکارهای فنی جدید می‌تواند هزینه برخی تراکنش‌ها را کاهش دهد. با این حال، کاهش هزینه شبکه به معنای حذف ریسک زیان ناشی از تغییر قیمت رمزارزها نیست. 

چرا تأمین‌کنندگان نقدینگی گاهی ضرر می‌کنند؟

در صرافی‌های غیرمتمرکز، تأمین‌کنندگان نقدینگی یا LPها (Liquidity Providers) دو دارایی را در یک استخر قرار می‌دهند تا معامله‌گران بتوانند آن‌ها را با یکدیگر مبادله کنند. LPها در ازای مشارکت خود بخشی از کارمزد معاملات را دریافت می‌کنند.

اما درآمد کارمزد همیشه به معنای سودآوری نیست. با تغییر قیمت دارایی‌ها، ترکیب توکن‌های موجود در موقعیت LP نیز تغییر می‌کند. در نتیجه، ممکن است ارزش دارایی‌های باقی‌مانده کمتر از ارزشی باشد که سرمایه‌گذار با نگهداری همان توکن‌های اولیه به دست می‌آورد.

به این تفاوت، در مقایسه با نگهداری ساده دارایی‌ها، می‌توان زیان ناشی از تغییر ترکیب دارایی یا زیان ناپایدار (Impermanent Loss) گفت. هزینه گس اتریوم نیز عامل دیگری است که می‌تواند بازده نهایی را کاهش دهد.

آمار Bitquery چه چیزی را نشان می‌دهد؟

مطالعه Bitquery عملکرد ۷۱٬۱۶۶ موقعیت نقدینگی بسته‌شده در هشت استخر منتخب یونی‌سواپ نسخه سوم روی اتریوم را بررسی کرده است. بازه داده‌ها از ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ تا ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ بوده است.

نتایج نشان می‌دهد که پیش از محاسبه هزینه گس، ۴۹ درصد از موقعیت‌های بررسی‌شده عملکرد بهتری از نگهداری ساده توکن‌ها داشتند. پس از کسر هزینه تراکنش، این سهم به ۳۴ درصد کاهش یافت.

تفاوت در موقعیت‌های کوچک‌تر چشمگیرتر بود:

• کمتر از هزار دلار: عملکرد بهتر از نگهداری از ۵۱ درصد پیش از گس به ۱۸ درصد پس از گس رسید.

• هزار تا ۱۰ هزار دلار: این سهم از ۴۵ درصد به ۳۶ درصد کاهش یافت.

• ۱۰ هزار تا ۱۰۰ هزار دلار: از ۵۰ درصد به ۴۵ درصد رسید.

• ۱۰۰ هزار تا یک میلیون دلار: از ۵۵ درصد به ۵۱ درصد کاهش یافت.

• بیش از یک میلیون دلار: از ۶۰ درصد به ۵۹ درصد رسید.

میانه هزینه گس برای موقعیت‌های کمتر از هزار دلار، طبق این مطالعه، ۶۷ سنت بود. حتی چنین هزینه‌ای می‌تواند بخش قابل‌توجهی از سود یک موقعیت کوچک را از بین ببرد. البته این آمار نشان‌دهنده تعداد موقعیت‌هایی است که از نگهداری ساده بهتر عمل کرده‌اند، نه میزان سود یا زیان دلاری همه سرمایه‌گذاران.

یونی‌سواپ نسخه چهارم چه تغییری ایجاد می‌کند؟

یکی از قابلیت‌های مهم Uniswap v4 سازوکاری به نام Flash Accounting است. این قابلیت به قراردادهای هوشمند اجازه می‌دهد بدهی‌ها و بستانکاری‌های داخلی یک عملیات را محاسبه و در پایان فقط مانده نهایی توکن‌ها را منتقل کنند.

در نسخه‌های قبلی، هنگام انجام مبادلات چندمرحله‌ای، توکن‌ها ممکن بود بین قراردادهای مختلف استخرها بارها جابه‌جا شوند. نسخه چهارم با معماری جدید خود می‌تواند نیاز به این انتقال‌های میانی را کاهش دهد و در برخی مسیرها هزینه گس کمتری ایجاد کند.

این قابلیت به‌ویژه در تراکنش‌هایی مفید است که چند استخر را درگیر می‌کنند یا مبادله توکن را با افزودن نقدینگی ترکیب می‌کنند. با این حال، میزان صرفه‌جویی به نوع تراکنش و نحوه پیاده‌سازی آن بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان برای همه کاربران کاهش هزینه یکسانی در نظر گرفت.

چرا کاهش گس برای سودآوری کافی نیست؟

نسخه چهارم همچنان از مدل نقدینگی متمرکز نسخه سوم پشتیبانی می‌کند. در این مدل، LP محدوده قیمتی مشخصی را برای سرمایه خود انتخاب می‌کند.

اگر قیمت از این محدوده خارج شود، موقعیت ممکن است به‌طور کامل به یکی از دو دارایی تبدیل شود و تا زمانی که قیمت به محدوده بازنگردد، کارمزد معاملات جدیدی دریافت نکند.

بنابراین، حتی اگر Uniswap v4 هزینه تراکنش را کاهش دهد، تأمین‌کننده نقدینگی همچنان با تغییر ترکیب دارایی‌ها و نوسان قیمت روبه‌رو است. برای سودآوری، درآمد کارمزد باید بتواند این اثرات را جبران کند؛ کاهش هزینه شبکه به‌تنهایی چنین نتیجه‌ای را تضمین نمی‌کند. 

کارمزدهای پویا؛ راهکار تازه یونی‌سواپ

یونی‌سواپ نسخه چهارم از قابلیتی به نام Hook نیز پشتیبانی می‌کند. توسعه‌دهندگان می‌توانند با استفاده از این قراردادهای جانبی، رفتار استخرها را تغییر دهند؛ از جمله اینکه کارمزد معاملات چگونه تعیین شود.

یکی از نمونه‌های جدید، VolatilePair Hook است که طبق گزارش CryptoSlate در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ روی شبکه اتریوم و با جفت معاملاتی ETH/USDC معرفی شد. این سازوکار، کارمزد خرید و فروش را با توجه به تغییرات اخیر قیمت تنظیم می‌کند.

با این حال، این ابزار پس از پایان بازه مطالعه Bitquery راه‌اندازی شده بود؛ بنابراین داده‌های گزارش‌شده هنوز نشان نمی‌دهند که این روش در عمل تا چه اندازه بازده LPها را افزایش می‌دهد. همچنین نتایج بررسی نسخه سوم را نمی‌توان مستقیماً به همه استخرهای نسخه چهارم تعمیم داد.

جمع‌بندی؛ آیا یونی‌سواپ v4 برای سرمایه‌گذاران بهتر است؟

یونی‌سواپ نسخه چهارم با کاهش انتقال‌های غیرضروری توکن و فراهم کردن امکان تنظیم کارمزدها، ابزارهای بیشتری برای بهینه‌سازی هزینه و مدیریت استخرها در اختیار کاربران قرار می‌دهد.

با این وجود، سرمایه‌گذاران باید میان کاهش هزینه تراکنش و افزایش واقعی سودآوری تفاوت قائل شوند. بازده نهایی تأمین نقدینگی همچنان به اندازه سرمایه، تغییر قیمت دارایی‌ها، محدوده انتخاب‌شده، میزان کارمزد دریافتی و هزینه گس وابسته است.

برای سرمایه‌گذاران خرد، این گزارش یک نکته روشن دارد: پیش از ورود به استخرهای نقدینگی دیفای، فقط به درآمد اسمی کارمزد توجه نکنند؛ بلکه هزینه تراکنش و عملکرد احتمالی موقعیت را در مقایسه با نگهداری ساده توکن‌ها نیز در نظر بگیرند.